Anders, anders … Ja. Anders. Dat zeker ook.
Ook al kostte het me nog 2 jaar om die andere wereld daadwerkelijk vorm te geven.
Waar heb ik het over?
Over de dag dat mijn partner in relatietherapie concludeerde dat ons huwelijk ten einde was. Of dat het ten einde moest komen.
Of was ik het zelf die dat concludeerde? Het was in ieder geval niet wat ik wilde. Maar het was tegelijk ook wat moest gebeuren. Het was niet houdbaar meer. Ook al kon ik niet aangeven waarom. Ik denk dat ik het zelf uitsprak in die therapie. Zoals ík het was die aan de kinderen (die van haar. Niet van mij. Al had ik wel 10 jaar mee voor ze gezorgd) – die aan de kinderen vertelde dat wij, hun moeder en ik d.w.z. hun ‘’cadeaumoeder’, uit elkaar gingen. Zoals dat ging bij alles wat van enig belang was. Zij nam geen verantwoordelijkheid. Ik werd opgezadeld met de lastige boodschappen. En ja, daarmee liet ik mij daarmee natuurlijk ook opzadelen. Sterker, ik zadelde mijzelf daarmee op, volkomen automatisch.
Daarom
Daarom. Daarom moesten wij uit elkaar, er was geen ‘relatietherapie’ tegen opgewassen.
Ik heb er 2 jaar over gedaan om haar (mijn partner, mijn vrouw, mijn grote liefde) uit mijn systeem te krijgen. Uit mijn lichaam, waarin ze zich in alle poriën had genesteld.
En dit proces van losmaking, begon ermee dat zij mij ongemerkt maar onherroepelijk ons gedeelde huis uit begon te duwen. Dat zij haar jongste puberzoon steunde die zich tegen mij keerde en schreeuwde dat ‘die teringhoer het huis uit moest’. Ik dus. En zij hem niet terechtwees maar mij afviel.
Ik realiseerde mij maar langzaam wat er gaande was. Zo stiekem, zo dubbelzinnig, zo incoherent ging het er aan toe. Een dubbele agenda die aan het zicht onttrokken werd. Zoals gezegd, ik was degene die aan dit proces woorden gaf. Terwijl zij ervan de motor was.
Narcisme en het Verdwenen Zelf
Rationeel werd mij in die tijd heel veel duidelijk. En wel, toen een vriendin van mij benoemde dat mijn ex wellicht narcistisch was. Net als de ex-man van die vriendin, de vader van haar kinderen. Bij mij kwam dit bericht als een mokerslag binnen.
Ik raadpleegde de literatuur waarnaar mijn vriendin mij verwees. Naar ‘Het verdwenen zelf’1, waarin ‘narcistische mishandeling’ werd beschreven door iemand die het was overkomen, en die zich eruit had gered. Wat het is, hoe het werkt, wat het met je doet. Ik herkende alle vinkjes. En nadat ik mij eerst afvroeg WIE de narcist was van ons 2en werd mij al snel duidelijk dat dit een vraag is die een narcist zichzelf nooit stelt. Ofwel, dat dit over háár ging … Mijn wereld schudde op zijn grondvesten. Want altijd was ík tot dusver degene die in mijn eigen ogen schuld droeg, verantwoordelijk was. Tussen ons. Maar ook al ver daarvoor, sinds ik mij kon heugen.
Door de hel heen
Dat jaar ben ik door een hel gegaan. Temeer omdat ik mij realiseerde wat narcisme was, en dat dát was wat mijn vader typeerde. Dat het thuisgezin waarin opgroeide narcistisch van karakter was. En mij op die basis opvoedde. Sowieso had ik geen idee gehad wat narcisme eigenlijk inhield. Dát was het dus, ontdekte ik nu. En dat was waarom ik me mijn hele leven ongemakkelijk had gevoeld. Ongelukkig. Niet zozeer alleen, met mezelf. Maar wel sociaal, in al mijn contacten. Die dus ook mislukten. Inclusief mijn werk. Een totaal gebrek aan erkenning. Aan gezien worden als wie ik echt was. Totaal onbegrepen. En dat was voor mij normaal … !
Met dat woord, ‘narcisme’, werd mij ineens duidelijk wat er al die tijd had gespeeld. Waarom ik jarenlang psychologische hulp zocht voor mijn onderliggende ongeluk, voor mijn onvermogen om op eigen benen te staan, om mijn eigen geluk na te streven. Steeds tevergeefs, ook als het even leek te werken. Het werd mij in één klap duidelijk dat ‘narcisme’ de sleutel was, dat er zoiets bestond als ‘narcistische mishandeling’ en dat ik daar dubbel slachtoffer van was geweest. In mijn huwelijk, zeker, en belangrijker als kind, in mijn opvoeding. Die mij met een ongezond en vervormd beeld van mijzelf had achtergelaten. Dit kwartje viel in 1 keer … Maar het doorgronden van wát die ‘mishandeling’ dan inhield, wát die met mij had gedaan, en hoe ik me aan deze ‘programmering’ kon ontworstelen en mijn eigen leven kon gaan leiden, dat was een helse, confronterende en bij vlagen gekmakende weg.
Suicide
In die tijd kwam ik tweemaal op het punt dat ik met mijn rug tegen de muur stond. Niet verder kon. Niet naar links of naar rechts kon bewegen. Geen kant meer op kon. En dat ik – goddank! – 113 belde. Om te zeggen dat ik niet meer kon, en niet meer wilde. Waarop ze vroegen of ik een mes of pillen klaar had liggen, wat ik (gelukkig) kon ontkennen. En ik belde mijn moeder, die dit keer mijn hand kwam vasthouden tot ik weer was gekalmeerd.
Suicide is gangbaar, een reëel risico onder slachtoffers van narcistische mishandeling. Ik begrijp nu heel goed waarom, hoe dat voelt. Goddank ontdekte ik tegelijk ook dat ik het suicide-vermogen echt niet in mij draag, zelfs niet in deze omstandigheden. Maar wat het mij ook liet voelen was hoe gecrushed je kunt worden door een dergelijke toxische relatie. Hoe ver dat gaat.
Verdwaald in het spiegelpaleis
Want narcisme, dat is één grote ‘mindfuck’ waarin je als ‘partner’ wordt meegezogen2. Onontkoombaar. Een spiegelpaleis waarin alles wat je ziet en gelooft, je hele beeld van de werkelijkheid, wordt vervormd. En degene waarin je je vertrouwen hebt gesteld (de narcist) gelooft zo heilig in deze vervormde wereld dat ik er met 2 voeten instonk. In zekere zin liegt de narcist niet, hij of zij gelooft heilig in de vervormde werkelijkheid die zij terugspiegelt. Dat is ook het verwarrende, dat maakte dat ik mijn onderhuidse gevoelens dat er iets niet klopte niet kon plaatsen. Want … de overtuiging zélf, in mijn jeugd gevoed en nu weer herhaald, dat ik het niet goed zag, die ondergroef mijn eigen twijfels. En zo ondergraaft een narcist op verschillende manieren elk zelfvertrouwen dat je zou kunnen hebben.
De mishandeling bestaat er kortom in dat je ‘zelf’ wordt ondergraven, langs verschillende kanten en op verschillende manieren. Waar ik eerst aarzelde over het woord ‘mishandeling’ denk ik, als ik dit opschrijf, dat het misschien wel één van de meest extreme vormen van mishandeling is. Want wat je afgenomen wordt als slachtoffer dat is je eigenheid, dat is je zelf zélf … Dat wat jou tot jou maakt. Je regie, je bestaan, je recht van zelfstandig bestaan.
… Maar!
Maar! Hoe een vloek in een zegen veranderde
Wat ik mij ook meteen realiseerde toen mijn wereld instortte – mijn huis, mijn relatie, mijn werk, mijn mentale gezondheid – was dat ik eindelijk eindelijk eindelijk de sleutel had gevonden die ik mijn leven lang al zocht: dat wat er niet klopte in mijn eigen leven, wat in de weg stond dat ik tot leven kwam.
En dát besef werd mijn stip op de horizon, die me door dit alles heen gesleept heeft. Waar ik steeds naar terugkeerde als ik verdween in de diepten van de chaos die deze dubbele mindfuck van mijn zelfbeeld had overgelaten.
En die stip op de horizon die mij richting en energie gaf was: dat mijn hele leven dat ik ‘opgebouwd’ had en waarin ik me altijd zo onveilig voelde, zo onzichtbaar, en zo niet mijzelf, dat die nu instortte. Hier was de gelegenheid waar ik al zo lang naar zocht: de kans om dat ‘leven op lemen voeten’ achter me te laten.
Een leven dat ik nu eindelijk opnieuw, op een nieuwe basis, kon gaan opbouwen: ditmaal op een fundament dat MIJ past, dat ik ben en wil. Op MIJN fundament.
Dát was de zegen die deze vloek voor mij in petto bleek te hebben.
En mijn leven opbouwen, eindelijk, dat is wat ik nu doe ;-)
NB Carl Jung: Persona en individuatie
Interessant genoeg heeft psychologische grondlegger Carl Gustav Jung zijn leven lang naar dit soort processen onderzoek gedaan3. Aan zijn werk heb ik veel gehad.
Jung noemt het zelfbeeld dat ik hierboven beschrijf waarmee we ons in de (sociale) wereld begeven de ‘persona’, en het proces om ‘heel’ te worden individuatie, d.w.z., door je Schaduwen in je zelfbeeld te integreren. Dat is een andere manier om bovenstaande te beschrijven, en dat gaf en geeft deze burger moed! ;-)
- Bron. Informatie, tips en ondersteuning om te herstellen van narcistische mishandeling. https://verdwenenzelf.org ↩︎
- Meer wetenschappelijk onderzoek naar narcisme.
College Why Narcissists MUST Abuse YOU (Skopje Seminar Opening, May 2025). Sam Vaknin, Professor of psychology, CAIP, Cambridge UK. https://bit.ly/4wq8any
Zie ook van Sam Vaknin www.narcissisticabuse.com ↩︎ - Meer info over Jungiaanse psycho-analyse. Persona, Schaduwen, Individuatie. https://nl.wikipedia.org/wiki/Jungiaanse_psychoanalyse ↩︎
