Vandaag (14 sept 2025) raakte mij dit citaat in NRC (*), van Jitske Kramer (corporate antropoloog, auteur van o.a. Tricky Tijden):
“……ik zie organisaties een verandertraject beginnen met een gigantische kick-off. Dat is eigenlijk een soort afscheidsritueel. Maar daarmee is het niet klaar. Je moet de organisatie de tijd gunnen om afscheid te nemen, een fase van separatie. Vandaaruit kun je een nieuw verhaal opbouwen over een nieuw normaal..”
Wat me raakte was dat dit niet alleen heel erg waar is voor organisaties (dat is ontegenzeggelijk zo), maar dat ik het zelf, persoonlijk zo sterk herkende.
Want dit is waar ik mee bezig ben, al vanaf de dag dat ik mij realiseerde wat er mis was in mijn relatie (met mijn eega, vrouw, huwelijkspartner sinds 12 jaar) – nu zo’n 1,5 jaar geleden, in januari 2024: met een diepgaand verandertraject. Met het in kaart brengen van mijn oude verhaal, en waar dat mis ging. Niet vanaf anderhalf jaar geleden. Want wat deze crisis blootlegde was wat er al mijn hele leven, van kinds af aan, ‘mis’ was.
Nieuw inzicht
Toen iemand mij erop wees dat mijn eega serieuze trekken vertoonde van een narcist vielen voor mij veel kwartjes op hun plek. De terugkerende onrustige gevoelens tijdens deze relatie, dat er iets niet in de haak was. En: de conclusie, keer op keer, dat er met míj́ iets mis was. Een conclusie die mijn partner zeker beaamde, maar die ík haar ook eigenstandig in de mond legde, in alle oprechtheid.
Even belangrijk was dat ik mij prompt ook realiseerde waar deze situatie op terug te voeren was. Op mijn gezin van herkomst. Op mijn vader die narcistisch was. En, mijn moeder die in de narcistische fuik zat, en wij kinderen met haar, met hen. Een narcistisch gezin, zo werd ik opgevoed.
Deze realisaties zetten mijn wereld op haar kop. Het goede was, dat realiseerde ik mij al snel, dat ik eindelijk mijn vinger kon leggen op waarom ik mijn hele leven geworsteld heb. Ook vóór deze relatie. Alleen, met deze relatie, met de liefde van mijn leven – zo fundamenteel voelde het – dacht ik aangekomen te zijn op een plek vanwaar we samen, met elkaar, onze trauma’s en bagage in de bek zouden kijken en daar samen een weg uit zouden vinden, elkaar daarin steunend. Op dit punt kwam ik dus van een koude kermis thuis.
In plaats van een solide en diepe liefde, vond ik de sleutel tot mijn lijden, tot mijn verleden … de sleutel tot mezelf. Daar had ik wel heel wat tijd voor nodig.
Verlies, afscheid, rouw
Want ik verloor alles. Mijn geliefde, mijn huwelijkspartner, mijn thuis, mijn werk (we hadden samen een coachingsbureau), mijn mentale en emotionele balans. Ik ben de pijn en het verdriet niet uit de weg gegaan. Dat ging ook niet. Alles moest ik herijken, en dat kost. Al levert het uiteindelijk ook héél veel op. Mezelf, in de eerste plaats.
Terug naar het citaat. Ja, we gaan het doen! We verzamelen al onze moed, en al onze krachten. Vol goede moed vieren we de kick-off. In mijn geval: de realisatie van wat er aan de hand was, echt aan de hand was.
En dan, ja dan begint het eigenlijk pas. Het ingewikkelde, diepgravende proces van afscheid nemen van het oude. Van überhaupt in kaart brengen wat dat oude was, wat het is dat je nu los moet laten. Een proces wat niet te plannen valt, te controleren. Omdat in dit proces je eerdere beeld van het verleden zélf op zijn kop wordt gezet. Je verliest dus alle houvast, voordat je een nieuw fundament kunt aanleggen. Omdat loslaten dus een heel belangrijke en ontregelende component is.
Een separatiefase inderdaad, waarin ik alle oude pijn, alle oude hartzeer, alle wanhoop, alle angsten waarmee dit proces van loslaten gepaard gaat, heb toegelaten. En dus dik een jaar niet heb kunnen functioneren. Pas nu, nu alles een beetje zijn plek heeft gevonden, krijg ik weer wat nieuwe energie en kan ik verder. Voorzichtig, met kleine stapjes. Omdat ik nog kwetsbaar ben, en omdat ik niet de oude fouten wil maken.
Transformatie en opnieuw beginnen
Maar ook, omdat ik zoveel geleerd heb in dit proces, en ik nu als een baby helemaal opnieuw kan beginnen. Natuurlijk: ik ben geen baby, mijn levenservaring draag ik met me mee. Maar de dingen die ik niet heb kunnen ontwikkelen, de onvrijheden, trauma’s en deuken in mij ziel vanwege mijn narcistische opvoeding, de lessen die ik liever niet had geleerd: die kan ik nu achter me laten, en opnieuw mijn fundament opbouwen. Of liever: eindelijk een stevig, gezond fundament opbouwen voordat ik van daaruit mijn leven vormgeef. Een nieuw normaal. Een nieuw verhaal. Op een nieuwe grondslag. Een gezond, geheeld fundament.
En daar sta ik nu. En het leven ziet er een stuk mooier uit dan het ooit gedaan heeft.
Nu ik mezelf door deze moeilijke, pijnlijke fase heb geloodst en moedig genoeg ben gebleken om alle donkerte aan te kijken en mijn lessen te leren, om me niet meer onderuit te laten halen, voel ik me ook klaar om anderen te steunen om dit pad te gaan.
Naar een nieuw normaal
Namelijk, de vele mensen en organisaties die in deze rare tijd niet meer wegkomen met het nemen van shortcuts, maar geconfronteerd worden met de noodzaak om de U bocht te nemen en echt met de billen bloot te gaan. Dat is waarom hier tijd voor nodig is, en ruimte. En veiligheid. De tijd om afscheid te nemen van het oude, de separatie, het loslaten. De veiligheid om dit aan te durven. De steun om het te kunnen. De ruimte om een nieuw normaal te kunnen opbouwen, op een nieuw en passend fundament.
Zelf vind ik dit, om eerlijk te zijn, het mooiste en het bevredigendste aan het leven. Dit pad te gaan, deze eeuwige leergang, beetje bij beetje te ontdekken wat leven is, en elkaar te steunen met alles wat we zelf onderweg hebben geleerd om door te gaan. In plaats van het af te laten weten.
Moed te houden en vertrouwen in de toekomst, en daarnaar te handelen.
(*) Ik schreef dit destijds in september 2025. Het is nog steeds actueel.
